Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej - seria publikacji Pracowni Badań nad Sztuką Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego pod redakcją naukową prof. Jana K. Ostrowskiego. Dotychczas ukazały się tomy części 1: Dawne Województwo Ruskie oraz tomy części 2: Dawne Województwo Nowogródzkie i części 3: Dawne Województwo Wileńskie. Na stronie Instytutu jest dostępny wykaz obiektów opisanych w tomach 1-17 części 1 .

Ukazały się także pierwsze tomy kolejnych części:

• cz. II / t. 1 i 2: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, red. Maria Kałamajska-Saeed
• cz. III / t. 1 i 2: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa wileńskiego

W 16 tomach Materiałów znajduje się 6 235 stron druku, 8 579 ilustracji.

Przypisy

1. ↑ http://www.ihs.uj.edu.pl/MDS_Index.pdf
2. ↑ MCK: Strona Główna
3. ↑ http://www.mck.krakow.pl/stara/09/rocznik%2014/pl/PPublikacje.pdf

Linki zewnętrzne

• Strona Instytutu Historii Sztuki
• Nagroda Gieysztora za dzieło dokumentujące zabytki sztuki sakralnej na kresach dawnej RP

Ceramiczny model budowli, dynastia Han

Ceramiczny model wieży z epoki Han, odkryty w 1953 r

Architektura chińska – tradycja budownictwa rodzima dla chińskiego kręgu cywilizacyjnego, który wywarł również znaczny wpływ na takie kraje, jak Wietnam, Japonia i Korea. Architektura w Chinach zaczęła się kształtować już w XV w. p.n.e., a w III w. p.n.e. osiągnęła bardzo wysoki poziom n.p.m.iasta Xi’an i Luoyang Do początku XX w. historia Chin starożytnych znana z zachowanych kronik pozostawała niepotwierdzona przez znaleziska archeologiczne.

Z tego powodu niezwykle cenne są znaleziska archeologiczne dokonane w pobliżu miasta Anyang - w grobowcach odkryto modele ceramiczne budowli starożytnych. Zachowały się również księgi z opisami zarówno samych obiektów, jak i technik budowlanych. Najstarszy zachowany traktat z zakresu architektury Yingzao fashi (Metody architektury) pochodzi z początku XII w.

Spis treści

• 1 Miasta
• 2 Budownictwo mieszkalne
• 3 Wielki Mur
• 4 Wieże
• 5 Pagody
• 6 Bramy memorialne 牌楼 pailou
• 7 Pawilony typu ting
• 8 Elementy dekoracyjne
  • 8.1 Kolumny huabiao
  • 8.2 Figury zwierząt
  • 8.3 Kadzielnice
  • 8.4 Dachy
  • 8.5 Altany ogrodowe
  • 8.6 Mostki
• 9 Wpływy indyjskie i tybetańskie
• 10 Bibliografia
• 11 Przypisy

//

Miasta

Wieża Dzwonu w Xi’an

Miasta budowano zgodnie z zasadami fengshui: ulice biegły w kierunkach wschód-zachód i północ-południe, fasady domów z wejściami były skierowane na południe, co związane było z wierzeniem że dobre wpływy płyną z południa, a złe z północy.

Budownictwo mieszkalne

Główne pomieszczenia skierowane są na południe, podobnie jak przy planowaniu miast, również poszczególne domy rozlokowane były symetrycznie po obu stronach osi północ-południe. W ścianie północnej zazwyczaj nie było drzwi i okien. W środku znajdował się dziedziniec. Ponieważ zgodnie z obyczajem dorośli synowie mieszkali razem z rodzicami, dom stopniowo się rozrastał, powtarzając wielokrotnie podstawowy moduł. Dało to w efekcie powstanie typowego dla Chin kompleksu budynków mieszkalnych, zwanych hutongiem, we wnętrzu którego znajduje się kilka dziedzińców z ogródkami.

Wielki Mur

Pagoda Chengling

Shi Huangdi III w p.n.e. połączył rozproszone twierdze graniczne. Ówczesny mur nie zachował się, istniejący został odbudowany w XV w.

Wieże

Rozróżniano trzy podstawowe typy wież: magazyny żywności i skarbce, wieże strażnicze oraz obserwatoria astronomiczne.

Pagody

Pomimo przejęcia z Indii idei stupy i zachowania jej podstawowej funkcji relikwiarza, na ostateczną formę pagód chińskich wpłynęła tradycja wznoszenia wielokondygnacyjnych budowli typu lou, znanych już w starożytności. Znaleziska archeologiczne dowodzą, że pierwowzorem pagody w typie chińskim są wieże strażnicze. Pagody w Chinach budowane były na planie kwadratu lub wieloboku, zdarzały się także okrągłe. Ilość kondygnacji zgodnie z tradycją jest zawsze nieparzysta. Najstarsza zachowana pagoda ceglana znajduje się w świątyni Songyuesi w prowincji Hunan.

Bramy memorialne 牌楼 pailou

Pailou przed mauzoleum Czang Kaj-szeka w Tajpej

Majestatyczne bramy budowane dla uczczenia dostojników, stawiane na drogach prowadzących do mauzoleum. Posiadają zazwyczaj trzy lub pięć przejść. Najstarsze z zachowanych pailou są zbudowane z kamienia, lecz ich forma i szczegóły konstrukcyjne świadczą o tych że pierwowzorem dla nich były bramy drewniane.

Pawilony typu ting

Typowy wzór budynku chińskiego – masywny, ozdobny dach spoczywający na niskich kolumnach.

Elementy dekoracyjne
Kolumny huabiao

Bogato zdobione elementy dekoracyjne przy zespołach pałacowych. Pierwowzorem dla nich są drewniane drogowskazy. Huabiao na placu Tian’anmen pochodzą z XV w.

Figury zwierząt

Najbardziej typowe są stylizowane lwy ustawione przy wejściach do świątyń i pałaców. Występują także mityczne pixiu, na których umieszczano stele z inskrypcjami

Kadzielnica w Pałacu Letnim w Pekinie

Kadzielnice

Element dekoracyjny zdobiący wejścia nie tylko do świątyń, lecz również do pałaców i parków. Występują w bardzo wielu, niekiedy niepowtarzalnych formach.

Dachy

Wygięte, bogato zdobione dachy stanowią jeden z najbardziej charakterystycznych elementów architektury chińskiej. Zachowane modele ceramiczne potwierdzają powstanie, że przekształcenie się pierwotnie prostych krawędzi dachów w podniesione łuki nastąpiło czasach po dynastii Han, ale przed panowaniem dynastii Tang.

Altany ogrodowe

Dach pawilonu ogrodowego

Istotny detal ogrodu chińskiego, zazwyczaj drewniane, ale bywają również wykonane z kamienia lub metalu. Najczęściej budowane na planie kwadratowym, okrągłym lub wielobocznym.

Mostki

Element bardzo popularny w tradycyjnej architekturze ogrodowej. Zazwyczaj mają formę mocno wygiętego łuku. Czasami bywają zadaszone, przyjmując postać lekkiego ażurowego pawilonu.

Wpływy indyjskie i tybetańskie

Na terenach znajdujących się pod wpływami Północnej dynastii Wei zapoczątkowanej przez plemię Tuoba - świątynie skalne. Groty Tysiąca Buddów w Dunhuang w pobliżu Chang’anu. Cesarze z kitańskiej dynastii Liao oraz Mongołowie z dynastii Yuan przyczynili się do rozszerzeniach wpływów tybetańskich (północnoindyjskich) w architekturze i sztuce.

Bibliografia

• Mieczysław J. Künstler: Sztuka Chin Wiedza Powszechna, Warszawa 1991 ISBN 83-214-0703-X
• Edward Kajdański: Architektura Chin Arkady 1986 ISBN 83-213-3234-X

Przypisy

1. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 10
2. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 20
3. ↑ Künstler: Sztuka Chin str 180
4. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 22
5. ↑ 5,0 5,1 Künstler: Sztuka Chin str 72
6. ↑ 6,0 6,1 Edward Kajdański: Architektura Chin str 37
7. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 23
8. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 24
9. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 31
10. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 77
11. ↑ Künstler: Sztuka Chin str 187 i 244
12. ↑ 12,0 12,1 Edward Kajdański: Architektura Chin str 24
13. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 80
14. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 89
15. ↑ 15,0 15,1 Künstler: Sztuka Chin str 237
16. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 92
17. ↑ Edward Kajdański: Architektura Chin str 17 i 27

Maculce - w budownictwie: otwory o przekroju czworokątnym, pozostawione w murze po poziomych belkach rusztowania, na których układane były pomosty z desek (leżnie). W liczbie pojedynczej to by chyba była “maculca”, jako dziura, a nie “maculec”.

Zobacz też

• Leżnia.

Źródła

• Wilfried Koch - “Style w architekturze”, Bertelsmann Publishing, Warszawa 1996)
• John Henry Parker - “A Concise Glossary of Architectural Terms”, London 1994, hasło: “putlog-holes”, s. 216

Zobacz też

• przegląd zagadnień z zakresu architektury

Współrzędne: 52°24′43.61″N 16°56′20.7″E / 52.4121139, 16.939083

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2010-03.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Kantor Krzyżanowskiego – przedsiębiorstwo budowlane założone przez Antoniego Krzyżanowskiego, uczestnika powstania listopadowego w 1835, które szybko rozwijało sie i zdobywało uznanie, zyskując jednocześnie najbardziej prestiżowe zlecenia w mieście i okolicach. Z czasem, dzięki współpracy z wielkopolskimi rzeźbiarzami w ofercie Krzyżanowskiego pojawiły się elementy sztukatorskie, nagrodzone m.in na wystawie w Londynie w 1862.

Aby przechodniom, nowym, potencjalnym klientom oraz władzom miejskim pokazać pełen kunszt swoich wyrobów, w 1882 Krzyżanowski wzniósł przy ówczesnej Tamie Garbarskiej kantor, o dość dziwnej bryle. Budynek był ozdobiony fragmentami sztukaterii, rzeźbami i innymi elementami. Ten niecodzienny gmach przetrwał kolejnych właścicieli, zawirowania historii i w niemal niezmienionej formie stoi w Poznaniu przy dzisiejszej ulicy Garbary 96.

Żebro pasowe - (gurt krzyżowy), żebro sklepienne późnego romanizmu, o profilu prostokątnym, lub ze ściętymi ukośnie krawędziami.

Zobacz też

• Sklepienie
• przegląd zagadnień z zakresu architektury

Gotyk wenecki - (zwany też promienistym) styl architektoniczny występujący w Wenecji. Jest to styl gotycki z wpływami arabskimi.

Zobacz też

• style architektoniczne
• historia sztuki
• Andrea Palladio

  Wikimedia Commons posiada galerię ilustracji związaną z tematem artykułu:
Gotyk wenecki

Perpendicular Style – późna faza gotyku angielskiego, według klasyfikacji Thomasa Rickmana. Porównaj z Early English (wczesny gotyk) i Decorated Style (dojrzały gotyk).

Zobacz też

• przegląd zagadnień z zakresu architektury
• Architektura gotycka w Anglii
• Historia architektury angielskiej

Książę tego świata - postać na ornamentach symbolizująca młodego mężczyznę, który jako kusiciel zwodził Panny Głupie ze słusznej drogi, był przedstawiany w rozglifieniu portali ślubnych, na przeciw postaci Chrystusa, przewodzącego jako oblubieniec Pannom Mądrym. Był przedstawiany jako alegoria grzesznych.

Źródła

• Wilfried Koch - “Style w Architekturze”, Tytuł oryginału: “Baustilkunde”, (Bertelsmann Publishing, Warszawa 1996)

Zobacz też

• przegląd zagadnień z zakresu architektury

Gotyk wenecki - (zwany też promienistym) styl architektoniczny występujący w Wenecji. Jest to styl gotycki z wpływami arabskimi.

Zobacz też

• style architektoniczne
• historia sztuki
• Andrea Palladio

  Wikimedia Commons posiada galerię ilustracji związaną z tematem artykułu:
Gotyk wenecki

Styl architektoniczny - posiadający zasięg regionalny lub międzynarodowy skategoryzowany zespół cech formalnych w architekturze. Pojęcie to jest niejednoznaczne, jako styl architektoniczny określa się również zamiennie osobisty styl architekta, szkoły architektonicznej lub typowy dla danej epoki architektonicznej język form.

Popularny podział zjawisk w historii architektury na epoki, w których panowały poszczególne style architektoniczne jest nieścisły i pełen uproszczeń. Takie ujęcie stylu architektonicznego powstało w XIX wieku, w epoce historyzmu, kiedy to korzystano z katalogu poszczególnych stylów dla nadania obiektom wyglądu zewnętrznego. Poszczególne style historyczne były zespołem cech występujących po sobie epok, nie zaś stylami w ścisłym sensie.

Również w stosunku do współczesnych zjawisk w architekturze określenie styl jest nieścisłe.

Zobacz też poszczególne style i epoki architektoniczne